बेलापूर किल्ला संवर्धन व सुशोभीकरण

नवी मुंबईतील एकमेव ऐतिहासिक वास्तू म्हणून ज्ञात असलेला बेलापूर किल्ल्याचा इतिहास इसवी सनाच्या 16 व्या शतकापर्यंत मागे जातो. जंजिऱ्याच्या सिद्दींनी बांधलेला हा किल्ला 1582 मध्ये पोर्तुगीजांनी जिंकून घेतला. एकेकाळी 5 बुरुज व भक्कम तटबंदी असलेला हा किल्ला सध्या अवशेष रूपात शिल्लक आहे. मराठ्यांच्या पराक्रमाची साक्ष देणाऱ्या या किल्ल्याला पूर्वीचे वैभव प्राप्त करून द्यावे व सध्या शिल्लक असलेल्या अवशेषांचे जतन करावे या उद्देशाने सिडकोतर्फे बेलापूर किल्ला संवर्धन व सुशोभिकरण उपक्रम हाती घेण्यात आला आहे. या उपक्रमा अंतर्गत बेलापूर किल्ल्याचे संवर्धन व सुशोभिकरण करून किल्ला व किल्ल्याभोवतालचा परिसर हा पर्यटन स्थळ म्हणून विकसित करण्यात येणार आहे.

संवर्धन व सुशोभिकरण उपक्रम

सद्यपरिस्थितीत सिडकोच्या ताब्यात असलेल्या या किल्ल्याचे क्षेत्र 5 एकर आहे. सदर उपक्रमा अंतर्गत बेलापूर किल्ल्यास पर्यटन स्थळ तसेच सांस्कृतिक व शैक्षणिक उपक्रमांचे केंद्र म्हणून विकसित करण्यात येणार आहे. किल्ल्याच्या संवर्धनबरोबरच तेथील जैवविविधता जपण्यासाठी एक निसर्गरम्य ठिकाण म्हणून किल्ला व परिसराचा विकास करण्यात येणार आहे.

सध्या अस्तित्वात असलेल्या किल्ल्याच्या अवशेषांचे जतन व संवर्धन करून तेथे चार शतकांचा रोमांचकारी इतिहास जागवला जाईल. नवीन बांधकाम करतेवेळी तत्कालिन बांधकाम सामुग्री व बांधकाम शैलीचा वापर केल्याने पर्यटकांना ऐतिहासिक काळात गेल्याचा अनुभव घेता येणार आहे. किल्ल्याच्या प्रवेशद्वारापाशी सर्व सोयी सुविधांनी सुसज्ज असा स्वागत कक्ष (एन्ट्रन्स प्लाझा) बांधण्यात येईल. तिकीट घर, विश्रांती स्थळ, शॉपिंग इ. सुविधा या प्लाझामध्ये असतील. किल्ल्यामध्ये जाण्यासाठी तसेच किल्ल्याच्या आत फिरण्यासाठी वक्राकार पायरी मार्ग व हलक्या चढाची पायवाट (रॅम्प) तयार करण्यात येणार आहेत. किल्ल्यामध्ये जाण्यासाठी बॅटरीचलित वाहनही उपलब्ध करून देण्यात येईल. तसेच वाहनतळ, उपहारगृहे, विश्रांती स्थळे, स्वच्छतागृहे, पॅव्हेलियन, टेहेळणी बुरुज (वॉच टॉवर्स) या सुविधाही विकसित करण्यात येणार आहेत. किल्ल्यातील बुरुजांच्या पार्श्वभूमीवर ॲम्फी थिएटर व खुला रंगमंच या नावीन्यपूर्ण संकल्पानाही राबविण्यात येणार आहेत. या सुविधा सांस्कृतिक व शैक्षणिक कार्यक्रम, शैक्षणिक प्रकल्प व सहली, शिबिरे यांचे आयोजन करण्यास पूरक ठरणार आहेत. ध्वनी-प्रकाश योजनेवर आधारित, किल्ल्याची माहिती सांगणारा कार्यक्रमही सादर केला जाणार आहे. मुंबईच्या आरमारी व सागरी इतिहासाबद्दल माहिती देणारे वस्तुसंग्रहालय आणि प्रदर्शन केंद्रही येथे प्रस्तावित आहे.  किल्ल्याभोवतालच्या परिसरात छोटेखानी उद्यान व कारंजे उभारण्यात येणार आहे. संवर्धन व सुशोभिकरण उपक्रमाकरिता रु. 17 लक्ष इतका खर्च अंदाजित आहे.