शहर सेवा विभाग

सिडको महामंडळातील वसाहत विभागाचे प्रमुख कार्य महामंडळाने भाडेपट्टा तत्वावर दिलेले भूखंड आणि बांधीव मालमत्तेची काळजी घेणे. भूखंड आणि इमारतींचे मालकी हक्क आणि करारपत्र तयार करून सुपूर्द केल्यानंतर त्या संबंधित जागेची नस्ति पणन व्यवस्थापन विभागाकडून शहर सेवा विभागास प्राप्त होते. सामाजिक सेवा अधिकारी आणि मुख्य आरोग्य अधिकारी यांमार्फत वाटप केलेल्या भूखंड/ इमारतींच्या नस्ति वसाहत विभागाकडे मालकी हक्क आदेश देण्यासाठी आणि भाडे हफ्ता पुनःप्राप्ती करिता पाठविल्या जातात.

ही नस्ति पुढे वसाहत विभागाकडे आल्यानंतर, वसाहत विभाग करारातील अटींचे अनुपालन, जेथे सेवा कर लागू आहे. त्यासंबंधित पुनःप्राप्ती, अनुदानावरील हप्ता, हस्तांतरणीय कर, अतिरिक्त अधिमुल्य या संबंधित पुनःप्रप्तीची काळजी घेते. या करिता, या विभागाचे कार्य व्यवस्थापक (शहर सेवा) यांच्या अधिपत्या अंतर्गत केले जाते तसेच यांच्या सहकार्याकरिता चार वसाहत अधिकारी सिडको भवन मध्ये तैनात आहेत आणि विविध नोड्समध्ये केंद्रित आठ सहाय्यक वसाहत अधिकारी तैनात केले आहेत वसाहत अधिकारी यांचे नोड्स ऐरोली, कोपरखैरणे-घणसोली, वाशी, नेरूळ-सानपाडा, सीबीडी-खारघर, कळंबोली-द्रोणागिरी, पनवेल आणि रेल्वे वाणीज्यिक संकुल आहेत.  

घरे, दुकाने, भूखंडांचे हस्तांतरण करणे सोपे करण्याकरिता महामंडळाने ग्राहक तसेच विक्रेता यांच्याकरिता “मालमत्तेचे सुलभ हस्तांतरण” या पुस्तिकेचे प्रकाशन केले आहे. सिडकोने नवी मुंबई भूखंड विक्री नियमावली १९७५ तयार केली आहे. राज्य शासनाने तिला मान्यता दिली आहे. सिडकोने २००८ मध्ये त्यात सुधारणा करून मालमत्तेची भाडेपट्टा तत्वावर विक्रीसाठी नवी मुंबई भूखंड विक्री नियमावली (सुधारणा २००८) प्रकाशित केली.

महामंडळ नवी मुंबईतील विकासयोग्य जमिनीं वेगळ्या काढून खुल्या बाजारपेठेत विकासाकरिता विक्रीस काढते. तसेच निवासी इमारती, दुकाने आणि कार्यालये बांधून त्यांची खुल्या बाजारपेठेत विक्री करते. खुले भूखंड त्याचबरोबर इमारतींची विक्री आणि व्यवस्थापन करणे हे कार्य मुख्यत्वे दोन टप्प्यात दोन विभागान्द्वारे पार पडते. खुले भूखंड आणि घरांची विल्हेवाट लावण्याचे कार्य पणन विभाग आणि सेझ विभाग यांद्वारे केले जाते, तर सामाजिक, शैक्षणिक आणि धार्मिक उपक्रमांकरिता लागणा-या भूखंडाची विल्हेवाट लावण्याचे कार्य सामाजिक सेवा विभागाद्वारे केले जाते.

हे विभाग भूखंड/गृहनिर्माण योजनेतील घरे याची विक्री करते, भाडेपट्टा/ विक्री किंमत, भाडेपट्टा करार/विक्री करार यांची रक्कम वसूल करून या व्यवहाराच्या नास्ति वसाहत विभागाकडे पाठवतात. यामुळेच वसाहत विभागाचे कार्य भूखंड किंवा घरे यांची  विक्री झाल्यानंतर सुरु होते.

भूखंड संबंधित कार्ये
१९८७ पर्यंत, सिडकोने तयार केलेली घरे, दुकाने, कार्यालये इत्यादींची विक्री प्रक्रिया महाराष्ट्र मालकी अधिनियमाद्वारे केली जात होती.  परंतु १९८७ नंतर, महामंडळाने याच इमारतींची विक्री प्रक्रिया महाराष्ट्र सह. गृह. संस्था अधिनियमानुसार करण्याचे ठरविले. स्थानांतरण कराची रक्कम देऊ करते वेळी, प्रत्येक मालक त्याच्या घराच्या स्थानांतरण करण्याच्या परवानगी मिळण्याबाबत प्रयत्न करत असतो. न्यायालयीन खटले, वित्तीय संस्थांनी टाच आणलेली मालमत्ता, मूळ मालकाची मालमत्ता कायदेशीर वारसदारस हस्तांतरीत करणे यांसारखे विषय वसाहत विभागाद्वारे हाताळले जातात. वसाहत विभागास यांसारखे विषय दररोज हाताळावे लागतात तसेच त्यासंदर्भात धोरणे बनवावी लागतात.

सामान्य बाबी  
सिडकोने तयार केलेल्या बहुसंख्य घरांचा विचार करता, या विभागाकडे दररोज ना-हरकत प्रमाणपत्र अर्ज तसेच न्यायालीन प्रकरणे येत असतात. या व्यतिरिक्त विभागास माहितीचा अधिकार अधिनियम २००५ अंतर्गत दररोज १०-१२ अर्ज प्राप्त होतात. अशी प्रकारची सर्वच प्रकरणे या विभागासं हाताळावी लागतात तसेच विविध धोरणांची चौकट तयार करावी लागते.

कार्यपद्धती
नवी मुंबईतील प्रत्येक नोड्स करिता, एक क्षेत्रीय कार्यालय तयार करण्यात आले आहे, याचे प्रमुख सहाय्यक वसाहत अधिकारी असतात. संमती आणि परवानगी करार तयार करणे, सेवा कराराची प्राप्ती करणे, घरांचे हस्तांतरण, सिडको संबंधित ना-हरकत प्रमाणपत्र प्रदान करणे आणि १०० चौरस मीटर क्षेत्रफळांपर्यंत असणा-या भूखंडांच्या जागेचे विविध विषय हाताळणे इ. कामे सहाय्यक वसाहत अधिकारी यांच्या विभागाद्वारे केली जातात.

वसाहत अधिकारी  
वसाहत अधिकारी यांच्या नेतृत्वाखाली सहाय्यक वसाहत अधिकारी कार्यरत असतात. एकूण १०० चौरस मीटर अधिक क्षेत्रफळाच्या  भूखंडांसंबधित बाबी तसेच  भाडेकरारपत्र असणा-या मालमत्ता, घराचे करार, विकास कालावधी वाढविणे, विविध ना हरकत प्रमाणपत्र आणि हस्तांतरण या बाबी वसाहत अधिकारी बघतात. वसाहत अधिकारी आपला सर्व अहवाल व्यवस्थापक (शहर सेवा) यांस सादर करतात.